Kripto Para Marketleri ve Doğru Bilinen Yanlışlar

Kripto para marketleri ve bu marketlerdeki işlem dinamiği hakkında çokça yanlış/eksik bilgi var. Bu nedenle marketlerde işlem yapan birçok kullanıcı zaman zaman hatalı işlem ya da hatalı analiz yapmakta. Bu konuda, bu site forumunda da sıkça karşılaştığım şekilde, bilgi eksiğine dayalı hatalı tespitlerde bulunuluyor. Bu yazıda, marketlerdeki temel işlem dinamiği ve marketlerin konumu hakkında kabaca bilgi vermek isterim.

Öncelikle fiyat konusunda çokça dile getirilen "makas aralığı" ile başlamak uygun olur sanıyorum. Buradan hareketle, alışılagelmiş borsalar ile kripto para borsaları arasındaki farkları daha net anlayabiliriz. 

En sık karşılaşılan hatalı tespitlerden biri belki de "makas aralığı çok yüksek" söylemi. 

Kripto para alış verişinde "makas aralığı" olmaz. Makas, bir malı (örn. USD), merkezi bir otoriteden (örn. banka, döviz bürosu) alıp satarken söz konusudur. Yani banka size der ki; "ben USD'yi (örneğin) 3,80 TL karşılığı alırım, 3.85 TL karşılığı satarım". Ya da döviz bürosu... saat 11:00'da döviz bürosundan 1 USD alsanız 3.85 TL öder, aynı anda satsanız 3.80 TL alırsınız. Merkezi otorite (banka ya da döviz bürosu) hangi fiyattan alıp satacağını ilan eder, ona göre işlem yaparsınız. Aradaki bu .05 TL farka makas aralığı denir. Bu .05 TL merkezi otoritenin işlem karıdır. Kripto para takasında ise (aslında kripto paralar alınıp satılmaz, takas edilir), siz kripto parayı satmak isteyenin belirlediği fiyata razı iseniz alırsınız. Burada merkezi bir otorite bulunmaz. Daha doğrusu, merkezi otorite (kripto para marketi) sadece bu takasın gerçekleşmesine ortam hazırlayan bir nevi "ev sahibi" konumundadır. Markette, alıcı ve satıcı karşılıklıdır ve anlaşılan fiyattan işlem yapılır. Bir tarafta alıcılar, bir tarafta satıcılar sıralanır ve en iyi teklif esasına göre takas gerçekleşir. İki fiyat arasındaki fark "makas aralığı" değildir. Kripto parasını satmak isteyenler bir tarafta, satmaya razı oldukları fiyatı belirler ve beklerler. Karşı tarafta da, kripto parayı almak isteyenler, almaya razı oldukları fiyatı girer ve sıralanırlar. Alıcı ve satıcı arasında denge oluştuğu anda satış (takas) gerçekleşir.

Çokça karşılaşılan "marketlerin fiyatı belirlediği" ya da "manipüle ettiği" görüşü de bu nedenle hatalıdır. 

Marketler yapılan her transferden (takas ya da cüzdanlar arası işlem) komisyon alırlar. Onlar için fiyatın herhangi bir önemi yoktur. Komisyonu, takası ya da transferi (aslında her takas bir transferdir. kripto paranın bir cüzdandan başka bir cüzdana "imzalanması" işlemidir) ilgili kripto para cinsinden sabit oranda keserler. Marketin karı, o markette ne kadar çok işlem yapılırsa o kadar artar. 1 BTC fiyatı 100 TL olsa da, 250.000 TL olsa da fark etmez. Komisyonu sabit oranda (BTC) alırlar. BTC değerinin artmasından herkes gibi, herkes kadar faydalanırlar.

Bir başka yanlış, markette, örneğin alış emrinde görülen yüksek hacmi "birisi 19 BTC alıyor, fiyatı yine hoplatacaklar" tarzındaki hatalı tespittir.

Alış ve satış emirlerindeki miktar kümülatif toplamdır. Yani belirli bir fiyattan satış emri girenlerin toplamı ile, alış emri verenlerin toplamı orada görülür. Örneğin; 100 TL fiyatından A kişisi 1,0; B kişisi 0,4; C kişisi 2,1 BTC alış (ya da satış) emri girdiği bir örnekte, markette görünen 100 TL fiyatta 3,5 BTC alış (ya da satış) emri kümülatif rakamdır. Yani, "1 kişi 3,5 BTC alıyor, fiyatı pompalıyorlar" tespiti hatalıdır. Belki doğru olabilir; yani bir kişi 3,5 BTC işlemi yapma arzusunda olabilir ancak bu kesin değildir. Bilinemez.

Buradan hareketle bir başka yanlış (ki en fazla yapılan hatalardan biridir), "30.000 TL'den emir verdim, fiyat 30 bini görmüş ama satış olmamış?" düşüncesidir. 

Marketlerde alıcı ile satıcıların emirleri verip sıralandığını anlatmaya çalışmıştım. Kümülatif rakama da değindim. Takas işlemlerinde "ilk gelen ilk alır" mantığı geçerlidir. Yani kişiler (doğru tabirle adresler) belirledikleri fiyattan işlemi girerler ve bu bir sıralama oluşturur. A kişisi 1 BTC için 100 TL satış emri verdi diyelim. B kişisi de ayni fiyattan 0,5 BTC satış emri girdi. Toplamda 100 TL fiyattan 1,5 BTC satış var. Karşı tarafta 0,75 BTC için 100 TL alış emri giren bir C kişisi var. Bu durumda önce A kişisinin 0,75 BTC tutarındaki işlemi gerçekleşir (sıraya ilk giren A kişisi olduğu için). C kişisi alacağı miktarı almıştır. Satışta ise A kişisinin 0,25 BTC'si ile B kişisinin 0,5 BTC'si hala satılmayı bekler. Yani market sizin satış fiyatınıza ulaşsa bile, yeterli alıcı bulunmadığı koşulda satışınız gerçekleşmez. Bunun için kalan 0,75 BTC için 100 TL ödemeye razı bir (ya da birkaç) kişinin daha olması gerekir.

Kripto para fiyatı, tüm marketlerde az ya da çok farklılık gösterir. Bunun nedeni, fiyatın değişken ve bir otorite tarafından belirlenmiyor olmasındandır. Her markette, fiyatı, o markette işlem yapan kişilerin dengesi belirler. Bu nedenle A marketinde 100 TL olan bir kripto para fiyatı, bir başka markette 110 TL olarak görülebilir. Bu durum da sıklıkla "marketlerin fiyat belirlediği" hatalı tespitine yol açar. Fiyatı marketler değil, o marketlerdeki bireyler belirler. Türkiye'deki marketlerin fiyatları, yabancı marketlerin fiyatlarından yüksek görünmektedir (genelde). Marketteki hacim ne kadar yüksek olursa, fiyat seyri o kadar "kararlı" olur. Hacim küçükse, o hacmi yaratanların fiyat oynamalarına karşı tepkileri daha geç ama daha şiddetli olur. Bu yüzden yabancı bir piyasada fiyat 100 USD düştüğünde örneğin, yerli bir market buna daha geç tepki verir. Bu tamamen o marketteki alıcı ve satıcıların kararına bağlıdır. 

Son olarak marketlerin konumu hakkında da bilinmesi gereken önemli bir detaya değinmek gerekir. 

Blokzincir teknolojisi temel olarak merkezi olmayan (decentralized) bir ağ kurgusudur. Ağın (network) güvenliği, zinciri oluşturan bireylerin tümüdür. Yani merkezi bir otorite bulunduğu sistemlerde (banka, Facebook, Devlet Su İşleri,...) sistem, o merkezi otoritenin (centralized) güvenlik seviyesi kadar güvenlidir. Facebook sunucuları patladığında, Facebook kullanıcıları topyekun sistemi kullanamaz duruma gelir. Mevcut kripto para takas marketleri de aslında merkezi otoritelerdir. Bu nedenle kripto paraların marketlerde tutulması pek önerilmez. Markete bir şey olduğunda, kripto paranızın kontrolü sizde olmadığından bedeli ağır olabilir. Bu işin güvenlik tarafı. Bir başka önemli konu da komisyon ücretleridir. Mevcut işlemlerde takas marketi aldığı komisyonun bir kısmını (doğal olarak) zincire işlem maliyeti olarak aktarmakta, bir kısmını da kar olarak kendine almaktadır. Ancak temel olarak tüm sistem bu tür merkezi otoriteleri devre dışına bırakmak idealine dayalı olduğundan, bu tür marketler aslında "işin ruhuna aykırıdır". 

Merkezi olmayan (decentralized) marketler yavaş yavaş geliştirilmekte (Kyber Network, Etherdelta, 0x, vb). Yakın bir gelecekte merkezi olmayan bu tür marketler çoğalacak ve takas işlemleri ağırlıklı olarak buralarda yapılacak. Böylece komisyon derdi de (nakit paraya geçiş işlemleri dışında) ortadan kalkacak.

En son 07.11.2017 20:34:07 tarihinde güncellendi.
Bu yazının orjinal kaynağını göster. Ariel Buzz
Arkadaşlarınla paylaş